Ben jij degene die altijd alles regelt? Die de sfeer bewaakt? Die problemen oplost voordat iemand anders ze überhaupt heeft opgemerkt?
Of ben je juist degene die zich liever op de achtergrond houdt? Die anderen voor laat gaan, conflicten vermijdt of moeite heeft om ruimte voor zichzelf in te nemen?
We nemen allemaal een bepaalde plek in. Binnen ons gezin, onze relaties, vriendschappen en op het werk.
Soms kiezen we daar bewust voor. Maar veel vaker groeien we ongemerkt in een rol die zo vertrouwd voelt dat we ons nauwelijks nog afvragen:
Is dit eigenlijk wel mijn plek?
De plek die je ooit hebt ingenomen
Stel je voor.
Je groeit op in een gezin waarin veel spanning is. Misschien leer je al jong om de sfeer aan te voelen. Je probeert ruzies te voorkomen, houdt rekening met iedereen en zorgt dat het gezellig blijft.
Of je bent het oudste kind en krijgt al vroeg veel verantwoordelijkheid. Je helpt, regelt en zorgt.
Misschien was er juist weinig ruimte voor jouw behoeften en leerde je dat het verstandiger was om je aan te passen.
Dat betekent niet automatisch dat er iets mis was met je gezin. Binnen ieder gezin ontstaan rollen en onderlinge verhoudingen.
Sommige rollen zijn prettig en helpend. Andere kunnen op termijn behoorlijk zwaar worden.
En het bijzondere is: een rol die je ooit hebt aangenomen, kan jarenlang met je meereizen.
Ook wanneer de omstandigheden allang veranderd zijn.
Van thuis naar het werk
Wat je vroeger hebt geleerd, laat je niet automatisch achter zodra je de deur van je werk binnenstapt.
Misschien herken je jezelf hierin:
- Je bent degene die altijd bijspringt, ook wanneer je eigen werk blijft liggen.
- Je voelt je verantwoordelijk voor de sfeer binnen het team.Je vindt het lastig om een leidinggevende tegen te spreken.
- Je neemt problemen van collega's over, omdat je vindt dat iemand het moet oplossen.
- Je houdt je ideeën voor jezelf, terwijl je eigenlijk best iets te zeggen hebt.
- Je voelt je ongemakkelijk wanneer anderen niet tevreden over je zijn.
Op zichzelf hoeft daar niets mis mee te zijn.
Behulpzaam zijn is een mooie eigenschap. Rekening houden met anderen ook.
Maar wat gebeurt er wanneer je niet meer vrij bent om het anders te doen?
Wanneer je altijd degene móét zijn die helpt, regelt, bemiddelt of zich aanpast?
Dan is het interessant om eens te onderzoeken welke plek je eigenlijk inneemt.
Wat betekent 'je plek innemen' bij systemisch werken?
Binnen systemisch werken kijken we naar mensen in samenhang met de systemen waarvan zij deel uitmaken.
Denk aan je gezin van herkomst, familie, relaties, teams en organisaties.
Binnen die systemen bestaan onderlinge verhoudingen, verwachtingen, verantwoordelijkheden en verbindingen.
Je plek innemen betekent vanuit systemisch perspectief onder andere dat je onderzoekt welke positie je inneemt ten opzichte van anderen.
Ben je bijvoorbeeld als medewerker voortdurend bezig om de problemen van je leidinggevende op te lossen?
Voel je je als kind verantwoordelijk voor het geluk van je ouders?
Of probeer je als leidinggevende iedereen tevreden te houden, waardoor je nauwelijks nog richting geeft?
Dan kun je jezelf afvragen of je verantwoordelijkheden draagt die eigenlijk ergens anders thuishoren.
Het gaat daarbij niet om goed of fout.
Het gaat om bewustwording: welke rol neem ik in, waarom doe ik dat en helpt deze plek mij nog?
Een voorbeeld uit de praktijk:
Binnen systemisch werken kijken we naar mensen in samenhang met de systemen waarvan zij deel uitmaken.
Denk aan je gezin van herkomst, familie, relaties, teams en organisaties.
Binnen die systemen bestaan onderlinge verhoudingen, verwachtingen, verantwoordelijkheden en verbindingen.
Je plek innemen betekent vanuit systemisch perspectief onder andere dat je onderzoekt welke positie je inneemt ten opzichte van anderen.
Ben je bijvoorbeeld als medewerker voortdurend bezig om de problemen van je leidinggevende op te lossen?
Voel je je als kind verantwoordelijk voor het geluk van je ouders?
Of probeer je als leidinggevende iedereen tevreden te houden, waardoor je nauwelijks nog richting geeft?
Dan kun je jezelf afvragen of je verantwoordelijkheden draagt die eigenlijk ergens anders thuishoren.
Het gaat daarbij niet om goed of fout.
Het gaat om bewustwording: welke rol neem ik in, waarom doe ik dat en helpt deze plek mij nog?
Wat gebeurd er als jij van plek verandert?
Dit vind ik misschien wel het interessantste aan systemisch kijken.
Wanneer jij iets verandert in jouw gedrag, kan dat ook invloed hebben op de mensen om je heen.
Stel dat jij altijd degene bent die alles regelt.
Op een dag besluit je een verantwoordelijkheid niet meer automatisch over te nemen.
Dan kan het zomaar gebeuren dat anderen daar even aan moeten wennen.
Misschien reageren ze verbaasd.
Misschien vinden ze het vervelend.
Of misschien ontdekken ze dat ze prima zelf iets kunnen oplossen.
Dat betekent niet dat je iets verkeerd doet.
Het laat vooral zien hoe gewend mensen aan bepaalde onderlinge verhoudingen kunnen raken.
Als jij een andere plek inneemt, verandert er mogelijk ook iets in de ruimte die anderen krijgen.
Dat hoeft niet direct gemakkelijk te zijn.
Maar het kan wel nieuwe mogelijkheden creëren.
Een kleine systemische oefening: waar sta jij?
Je hoeft niet meteen een uitgebreide opstelling te doen om nieuwsgierig naar je eigen plek te kijken.
Probeer eens het volgende.
Stap 1 – Kies een situatie
Denk aan een situatie waarin je regelmatig spanning, irritatie of verantwoordelijkheid ervaart.
Dat kan thuis zijn, op je werk of binnen een relatie.
Stap 3 – Bekijk het vanuit een ander perspectief
Stel je voor dat je letterlijk een stap achteruitzet en naar de situatie kijkt alsof je er zelf geen onderdeel van bent.
Wat valt je dan op?
Wie neemt veel ruimte in?
Wie blijft op de achtergrond?
Wie draagt welke verantwoordelijkheid?
En welke plek neem jij daarin in?
Stap 2 – Kijk naar jouw rol
Vraag jezelf af:
- Welke rol neem ik meestal in deze situatie?
- Wat doe ik automatisch, zonder er bewust voor te kiezen?
- Welke verantwoordelijkheid voel ik?
- Is die verantwoordelijkheid daadwerkelijk van mij?
- Wat zou er gebeuren als ik het eens anders deed?
Stap 4 – Onderzoek een kleine verandering
Je hoeft niet meteen je hele gedrag om te gooien.
Misschien begint het met een keer niet direct antwoorden.
Een vraag terugleggen bij degene van wie de verantwoordelijkheid is.
Of je mening uitspreken terwijl je normaal gesproken zou zwijgen.
Kijk vervolgens wat er gebeurt.
Niet om jezelf of anderen te beoordelen, maar om nieuwsgierig te onderzoeken welke patronen zichtbaar worden.
Deze oefening is bedoeld voor zelfreflectie. Je hoeft er geen grote conclusies uit te trekken. Soms is alleen opmerken wat je automatisch doet al een waardevolle eerste stap.
Misschien hoef je niet harder je best te doen
We zijn vaak geneigd om oplossingen te zoeken in méér doen.
Beter communiceren. Meer grenzen stellen. Meer verantwoordelijkheid nemen. Meer aan jezelf werken.
Maar soms zit de verandering juist ergens anders.
In het besef dat je niet alles hoeft op te lossen.
Dat je niet verantwoordelijk bent voor hoe iedereen zich voelt.
Dat je niet altijd degene hoeft te zijn die zich aanpast.
Of dat je misschien best wat meer ruimte mag innemen.
Niet omdat anderen minder belangrijk zijn.
Maar omdat jij óók onderdeel bent van het geheel.
Dus misschien is de interessantste vraag vandaag niet: wat moet ik anders doen?
Maar: welke plek neem ik eigenlijk in?
En past die plek nog bij mij?
Verder lezen?
Ben je nieuwsgierig geworden naar de invloed van rollen, verantwoordelijkheden en onbewuste patronen op jouw gedrag en keuzes? Dan vind je deze artikelen misschien ook interessant:
Niet alles wat je draagt, is van jou
Waarom voelen we ons soms verantwoordelijk voor dingen die eigenlijk niet bij ons horen? Ontdek hoe verwachtingen en loyaliteiten invloed kunnen hebben op wat we allemaal met ons meedragen.
Waarom blijven dezelfde patronen terugkomen?
Je weet soms precies wat je anders wilt doen, maar toch beland je steeds weer in dezelfde situatie. Hoe komt dat? En waarom is bewustwording alleen niet altijd voldoende om iets te veranderen?
Wat is systemisch werken?
We maken allemaal deel uit van verschillende systemen, zoals ons gezin, onze relaties en ons werk. Ontdek hoe systemisch kijken je kan helpen om onderlinge verhoudingen, rollen en terugkerende patronen vanuit een ander perspectief te bekijken.
Systemische oefening voor thuis
Zelf ervaren wat systemisch kijken kan betekenen? Met deze laagdrempelige oefening onderzoek je jouw plek, de onderlinge verhoudingen en mogelijke patronen binnen een situatie die je bezighoudt.
Nieuwsgierig naar systemisch werken?
Wil je verder onderzoeken welke patronen en dynamieken een rol spelen in jouw leven of werk? Bekijk dan de mogelijkheden voor systemische coaching of de Workshop Systemisch Werken.
Reactie plaatsen
Reacties